Realiteit versus gevoelens

Vanmiddag mocht ik voor een gezelschap van zo'n dertig mensen praten over het verschil tussen feitelijke veiligheid en het gevoel van veiligheid. Daar hou ik me al zo'n vijftien jaar mee bezig en het was leuk om dat in vijftien minuten samen te vatten. Het goeie nieuws: er is eindelijk echte aandacht voor gevoelens en niet alleen maar voor de feiten. Het slechte nieuws: we hebben nog maar weinig inzicht in wat echt werkt om veiligheidsgevoelens te verbeteren.

'Geweld tegen leerkrachten veel zwaarder bestraffen'

De Besturenraad (een club van schoolbestuurders) heeft onderzoek gedaan naar geweld tegen leraren. Van de deelnemende schoolleiders, vooral van basisscholen, zegt 68 procent dat geweld tegen leraren vaker voorkomt dan gedacht. Veel schoolleiders hebben ervaring met leerlingen die ouders verhaal laten halen na een bestraffing. En ook met leerlingen die docenten uitschelden, schoppen of slaan of een mes trekken.

Bange mensen, veilige straten

"Ik weet niet wát er is, maar ik weet wel dát er wat is." Aan deze zin moest ik vandaag vaak denken toen ik met de veiligheidscoördinatoren van de 32 grootste gemeenten over veiligheid en veiligheidsgevoelens aan het praten was. We hadden het over het lastige fenomeen dat de feitelijke criminaliteit en het gevoel van veiligheid in veel gevallen niks met elkaar te maken lijken te hebben. De cijfers laten zien dat het steeds veiliger wordt, maar het gevoel van veiligheid houdt geen gelijke tred met die positieve ontwikkeling. Wat kan je doen om dat veiligheidsgevoel te verbeteren?

Gezichtsherkenning: juweliers in Rotterdam gaan het gebruiken

De politie Rotterdam-Rijnmond bouwt een camerasysteem met gezichtsherkenning. De bedoeling is om overvallers op juweliers te herkennen voordat ze de winkel betreden. Vandaag was ik op bezoek bij de projectleider en ik was onder de indruk. Ze pakken het grondig aan. Ik heb gezichtsherkenning tien jaar geleden de heilige graal van cameratoezicht genoemd: iedereen zoekt er naar, maar niemand weet hem te vinden. De graal is in zicht, zeggen ze in Rotterdam. Dit systeem werkt namelijk echt! Ik heb het nog niet in actie gezien, maar ze kunnen er best wel eens gelijk in hebben. De techniek en de organisatie achter de schermen zijn goed. En tóch ben ik bang dat het niet gaat werken.

Positivistische wetenschap: ook ik ben schuldig

Vonk onder vuur
De Tilburgse sociaal psychologe Roos Vonk vertelde in Pauw en Witteman dat zij in haar onderzoek op zoek is naar bevestiging van hypothesen. Je moet experimenten zo ontwerpen dat ze je hypothese kunnen bewijzen. Lukt dat niet? Dan moet je een beter experiment ontwerpen en het nog een keer proberen. Dat is een positivistische visie op wetenschap en daar werd door allerlei mensen meteen gehakt van gemaakt. Kan niet! Mag niet! Foei, Roos Vonk! Elke eerstejaars student weet dat je voor het bewijs dat alle zwanen wit zijn niet op zoek moet gaan naar witte zwanen, maar juist naar één zwarte.

Landelijke videodag 2011: stapje voor stapje vooruit

Herkennen van personen aan hun manier van bewegen: het kan en het werkt. Gezichtsherkenning buiten het laboratorium blijft echter moeilijk. Dat – en meer – bleek op de landelijke videodag die 8 juni 2011 werd gehouden bij het NFI. Elk jaar komt hier zo'n honderd techneuten, het Nederlandse neusje van de zalm, bij elkaar. Ze laten zien aan welke innovaties ze werken en wat dat oplevert. En ze zeggen ook eerlijk wat het niet doet.

De privacyridders zijn ontwaakt

'VVD wil mobiel cameratoezicht makkelijker maken', zo kopte NU.nl onlangs. Hoe? Door de gemeentewet aan te passen dan wel deze flexibeler toe te passen. 'Als het goed is zijn raadsleden en burgemeesters niet doof voor de geluiden van hun burgers. Wel ontvang ik zo nu en dan berichten over koudwatervrees bij burgemeesters, aldus Hennis-Plasschaert die tijdens werkbezoeken goede resultaten ziet in wijken waar mobiel cameratoezicht wordt toegepast'.

De Toekomstcentrale is er

Een ongeval op de snelweg. Een motoragent is als eerste ter plaatse en ziet een ernstig gewonde passagier met een slagaderlijke bloeding. Hij pakt zijn mobieltje, maakt een filmpje van het slachtoffer en stuurt dat live naar de meldkamer. Die neemt contact op met de ambulance die onderweg is, stuurt de beelden door en brengt de motoragent en de verpleegkundige met elkaar in contact. De verpleegkundige vertelt de motoragent wat hij moet doen.

Werkt cameratoezicht?

De vraag 'Werkt cameratoezicht?' wordt mij al ruim tien jaar gesteld en ik vind het steeds moeilijker om antwoord te geven. Laatst werd deze vraag aan mij gesteld door Bastiaan Hetebrij van de NCRV die er 10 juni 2011 een item aan wijdde in Altijd Wat. De aanleiding was een brief van minister Opstelten waarin hij schrijft dat cameratoezicht werkt ('een aantoonbare bijdrage levert aan de veiligheid'). Maar in het onderzoeksrapport waar de brief bij zat, staat nou juist dat cameratoezicht heel vaak niet goed werkt. Dus... we vragen het een deskundige. Tja... waar zal ik beginnen?

Verhalen uit de grote stad

Het is bevredigend om te zien hoe cameratoezicht zich langzamerhand ontwikkelt van een innovatie tot een volwassen instrument. Gisteren mocht ik een bijeenkomst voorzitten bij het CCV waar de regionale projectleiders voor cameratoezicht uit de politiekorpsen Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en Utrecht aanwezig waren. Naast kennismaking (wat sowieso nooit kwaad kan als je hetzelfde werk doet), hadden we het over camera-observanten, wetten en regels en de komst van de nationale politie.

Altijd weer die wet

Gisteren mocht ik voor dertig security managers praten over de wetten en regels voor cameratoezicht. Het is altijd weer leerzaam om te horen wat de mensen die in de praktijk camera's ophangen zich afvragen: Hoe zit het? Helaas: het zit niet.

Provinciale Staten: Wat zeggen de partijen over cameratoezicht?

Weet u ook niet wat u moet stemmen? Slim bekeken zette de standpunten van de grootste partijen op een rij. Van de acht landelijke partijen die meedoen aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten op 2 maart zijn er zes voor en twee tegen meer veiligheidscamera's in het openbaar vervoer. Dat blijkt uit een analyse van de partijstandpunten op basis van het Kieskompas in Noord-Holland. GroenLinks en de Partij voor de Dieren zijn tegen, de andere partijen zijn voor (CDA, PvdA, D66, PVV, SP, VVD). Overigens is de Partij voor de Dieren ook voor cameratoezicht als de veiligheid van mens of dier in gevaar komt. En D66 vindt dat het geen doel op zich is om er meer te plaatsen.

'Als ik er niks mee kan, wil ik het niet weten'

Amsterdam heeft camera's aan de rand van de stad waarmee vervuilende vrachtwagens worden gespot en beboet. Die camera's scannen natuurlijk niet alleen maar kentekens van vrachtwagens. Ze scannen elk kenteken dat passeert. Raadslid Van Drooge (CDA) vraagt zich af of we die informatie niet ook door de politie kunnen laten gebruiken. Goed idee, zou je denken. Want waarom zou je naast elke milieucamera ook nog eens een politiecamera ophangen? De burgemeester zocht uit of het kon en het blijkt allemaal nog niet zo eenvoudig te zijn.

Het belang van de mens achter de lens

Waarom zijn er ooit camera's uitgevonden? Om beelden vast te leggen. Waarom zijn er ooit closed-circuit television systemen uitgevonden? Om op meerdere plekken tegelijk beelden te kunnen vastleggen. Waarom werkt CCTV meestal niet? Omdat er teveel beelden worden vastgelegd. We moeten 'ruis' van 'relevant' leren onderscheiden als we ooit nog iets aan al die beelden willen hebben. Wie moet dat doen? De mens achter de lens.

Roadmap beeldtechnologie veiligheidsdomein
In opdracht van de ministeries van BZK en Justitie mocht ik in 2009 een roadmap beeldtechnologie in het veiligheidsdomein opstellen. Dat betekende dat ik en mijn collega's in totaal ruim vijftig deskundigen mochten ondervragen over beeldtechnologie. De vraag waar het allemaal om draaide was waar we in 2020 willen staan qua beeldtechnologie in het veiligheidsdomein. We kozen een 'stip op de horizon'. Daarna bepaalden we de weg die bewandeld moet worden om op het gewenste punt uit te komen.

Cameratoezicht in tijden van bezuinigingen

Cameratoezicht in Groningen heeft niet geleid tot een afname van geweldscriminaliteit in het centrum, zo bleek uit een onderzoek dat eind oktober werd gepresenteerd. Het aantal geweldsdelicten steeg in drie jaar tijd met twaalf procent. Groningen gaat desondanks door met het cameraproject en wil, tegen het advies van de onderzoekers in, ook camera’s ophangen in delen van het centrum waar nog geen camera’s hangen.

Groningen is niet de enige gemeente die cameratoezicht wil uitbreiden: een analyse van nieuwsberichten in 2009 en 2010 laat zien dat 44 Nederlandse gemeenten nieuwe camera’s hebben opgehangen of bestaande cameraprojecten hebben verlengd of uitgebreid. Als het aan het nieuwe kabinet ligt, zal dit aantal de komende jaren verder stijgen. In het regeerakkoord staat in het hoofdstuk over veiligheid: ‘Er komt meer cameratoezicht’. De nieuwe minister van Veiligheid en Justitie gaat hier niet over – de gemeenteraad moet de burgemeester toestemming geven – maar de boodschap is duidelijk: hoe meer camera's, hoe beter.