Camerabewaking in de zorg

Vandaag was het jaarlijkse congres van Veiligezorg met als thema: 'Een agressie-incident... en dan?' Er waren maar liefst 180 medewerkers van ziekenhuizen, zorginstellingen, de politie en het Openbaar Ministerie. Ik mocht samen met Louis Kooyman van het Erasmus MC uit Rotterdam een workshop geven over camerabewaking. De ruim zeventig deelnemers kregen veel informatie te verstouwen en er werd levendig gediscussieerd. Toch was onze boodschap eigenlijk heel simpel. Camerabewaking in ziekenhuizen kan een geweldig instrument zijn, maar u moet het wel goed opzetten. Want 'baat het niet, dan schaadt het ook niet' gaat in dit geval niet op.

Camerabewaking
Ik begon de workshop met het verschil tussen camerabewaking en cameratoezicht. Bij bewaking met camera's hebben we het over systemen met veel camera's die voor bewaking en beveiliging worden gebruikt. In de gebouwen van het Erasmus MC hangen bijvoorbeeld zo'n zevenhonderd camera's. Dat lijkt misschien heel veel, maar er werken dan ook 13.000 mensen en er komen dagelijks zo'n 25.000 mensen over de vloer. Een kleine gemeente op zich dus. De beelden van al die camera's worden door twee mensen bekeken. Elke observant heeft dus 350 camera's onder zijn hoede. Het is onmogelijk om al die beelden met volle aandacht te bekijken, dus moet je keuzes maken. Bepaalde camera's krijgen veel aandacht en de rest wordt alleen bekeken als er wat aan de hand is. Wel worden de beelden continu opgenomen en drie dagen bewaard. Als de camera de goeie kant op gericht was en de beelden van voldoende kwaliteit zijn, kan je er dus achteraf altijd nog wat aan hebben als er een incident is geweest.

Cameratoezicht
Bij cameratoezicht gaat het om camera's waarmee de overheid een bepaald gebied in beeld brengt om daar de openbare orde beter te kunnen handhaven. In dit soort systemen gaat het meestal om relatief weinig camera's. Op de Amsterdamse Wallen hangen bijvoorbeeld 36 camera's die door twee observanten worden bekeken. Elke observant heeft hier dus maar 18 camera's onder zich. De observanten op de Wallen kunnen actief live toezicht houden - virtueel surveilleren - om te zien of er wat gebeurt en ze kunnen meteen reageren als zich een incident voordoet.

Erasmus MC
In het Erasmus MC hangen, zoals gezegd, zevenhonderd camera's in het kader van bewaking. Dit ziekenhuis heeft voor het camerasysteem een camerabeleid opgesteld, waarin staat waar de camera's wel (en niet) voor mogen worden gebruikt. Ook is formeel geregeld wie de beelden mogen bekijken en onder welke voorwaarden de beelden aan justitie mogen worden gegeven. Het bleek dat veel andere ziekenhuizen daar wat minder strikt in zijn: sommige deelnemers schreven meteen op dat ze dit morgen wilden uitzoeken.

Missers
Camerabewaking wordt soms ingevoerd alsof het een soort nutsvoorziening zou zijn. Als je toch een nieuw ziekenhuis bouwt kan je de camera's er maar beter meteen in meenemen, nietwaar? Op zich is daar niks mis mee. Maar een camera is heel wat anders dan een stopcontact of een lamp aan het plafond. Camera's zijn er namelijk om ervoor te zorgen dat mensen zich anders gaan gedragen. Je hoopt dat de medewerkers en de patienten en bezoekers zich er veiliger door voelen. En je doet het omdat je hoopt dat mensen zich beter gedragen: minder diefstallen, inbraken, vechtpartijen en agressie. En mocht iemand toch over de schreef gaan, dan kan je met de opgenomen beelden snel aangifte doen en kan de politie een opsporingsonderzoek starten.

Maar wat blijkt? In de meeste gevallen worden de camera's niet optimaal gebruikt. Nadat het systeem is opgehangen gaat men vaak over tot de orde van de dag. De receptioniste mag de beelden van de parkeergarage bekijken en de rest van de camera's wordt alleen achteraf bekeken als er een inbraak is geweest. Maar als je echt wilt dat mensen zich veiliger voelen en als je wilt dat mensen met kwaad in de zin zich beter gedragen, zal je op de een of andere manier actief met het camerasysteem aan de slag moeten. Want er is niet veel voor nodig om het geloof in een camerasysteem  kwijt te raken. Als je niet reageert op incidenten en als je niet actief met het systeem aan de slag gaat, is het pure schijnveiligheid. En dan hebben camera's hooguit een zeer kort effect op het gedrag van mensen. Zodra men doorheeft dat er toch niets met de beelden gebeurt, ebt het effect snel weg en ben je weer terug bij af. Terwijl je wel jaarlijks de kosten mag ophoesten: in het Erasmus MC zit je al snel op een paar ton per jaar. En voor dat geld kan je dan net zo goed een paar dummy-camera's ophangen: ook niet effectief, maar wel een stuk goedkoper.

Meer weten?

Lees de routeplanner voor verstandig cameratoezicht, of stuur een mailtje: sflight@dsp-groep.nl.