Kentekens bewaren mag niet. O nee, toch wel...

Twee politiekorpsen overtreden 'willens en wetens' de wet: ze bewaren kentekens van auto's waar niets verdachts aan is. De overheid wil nu de wet gaan aanpassen zodat het wel mag.

Een trosje ANPR camera's in Engeland

Ministerie in de war

Het Ministerie van BZK is danig in de war over cameratoezicht. Een jaartje geleden zei minister Ter Horst dat ze de wet wilde aanpassen om het mogelijk te maken dat winkeliers de straat gingen filmen met hun particuliere camera's. Na een paar weken bleek dat de wet niet aangepast hoefde te worden: het mocht altijd al. In dit blogje schreef ik daarover.

Kentekens worden te lang bewaard
Deze week gebeurde ongeveer hetzelfde: eerst bleek dat de politiekorpsen Rotterdam-Rijnmond en IJsselland de wet overtreden door kentekens te bewaren van auto's die nergens van worden verdacht. In Rotterdam worden die gegevens 120 dagen bewaard. Het College Bescherming Persoonsgegevens was duidelijk in haar oordeel: dit mag niet en de korpsen weten dat ook. Ze overtreden dus willens en wetens de wet, aldus het CBP.

Zorgvuldig de wet overtreden
Onzin, volgens de twee politiekorpsen die op hun vingers waren getikt. De conclusie van het CBP deed geen recht aan 'de zorgvuldigheid waarmee politie deze ontwikkelingen omgeeft', aldus de korpsen. Zou de politie zo'n argument ook pikken van een mensenhandelaar of een inbreker? 'Maar meneer de politieagent: we houden ons misschien niet aan de wet, maar we omgeven de ontwikkelingen wel met veel zorgvuldigheid.'

Mag het niet? Dan passen we toch gewoon de wet aan...
De korpsen gingen direct na de uitspraak van het CBP in overleg met de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie om te bespreken hoe ze nu verder moesten handelen met het systeem. En gelukkig was de oplossing snel gevonden: er komt een nieuwe wet die het mogelijk maakt alle kentekens (ook de 'no-hits') tien dagen te bewaren.

Drenthe snapt het wel
Het kan ook anders. De regiopolitie Drenthe heeft een dag na het rapport van het CBP de opslag van kentekens gestopt: 'Drenthe heeft nooit de intentie gehad om de wet te overtreden of op basis van de ANPR-gegevens iemand ten onrechte als potentieel verdachte te beschouwen.' Het lijkt me een goed idee als de andere korpsen hier een voorbeeld aan nemen.

Bezint eer ge begint - ook met buurtveiligheidsteams in Culemborg

In de Culemborgse wijk Terweijde komen over een paar weken buurtveiligheidsteams, aldus de burgemeester. De buurtveiligheidsteams zijn besproken in een overleg tussen gemeente, Marokkanen en Molukkers die wonen in Terweijde. In deze wijk is het sinds oud en nieuw onrustig. Het idee is sympathiek, maar het zijn geen buurtveiligheidsteams. Het is opvallend hoe vaak nieuwe initiatieven worden overgenomen van elders zonder na te denken over de cruciale ingredienten.

Een beveiliger en drie bewoners
De veiligheidsteams in Culemborg zullen bestaan uit één professionele beveiliger en drie bewoners. Volgens de betrokkenen werken deze ploegen elders in Nederland goed. Maar "omdat in Terweijde ook na elven incidenten zijn", aldus Azarkan, de woordvoerder van de Marokkanen, zullen de teams in Culemborg ook 's avonds patrouilleren. Is dat echt het enige verschil?

Amsterdamse buurtveiligheidsteams
DSP-groep heeft een paar maanden geleden een evaluatie van de buurtveiligheidsteams in Amsterdam Noord en Zeeburg. Je kan veel zeggen over die teams, maar niet dat ze alleen van 's middags tot 's avonds actief zijn. De buurtveiligheidsteams zijn namelijk altijd actief: ze kiezen samen met bewoners en ondernemers de grootste problemen in de buurt uit en proberen die op te lossen. Dat is geen kwestie van 's avonds rondjes door de buurt lopen. Die teams proberen de overheid beter samen te laten werken aan problemen die de buurt zelf hoog op de agenda zet.
 
Bewoners zitten niet in het team
Ook zitten er in de Amsterdamse buurtveiligheidsteams geen bewoners: de teams bestaan uit politiemensen en toezichthouders van het stadsdeel, aangevuld met andere partners. Een school bijvoorbeeld of het Openbaar Ministerie. Bewoners en ondernemers spelen wel een rol bij het kiezen van prioriteiten, maar ze zitten niet in het team zelf.
 
Een goed idee kan je best half overnemen, toch?
Als je het goed bekijkt, is het buurtveiligheidsteam in Culemborg een volstrekt ander buurtveiligheidsteam dan in Amsterdam. Het is op zich best een sympathiek idee om met bewoners en overheidsdienaren samen de straat op te gaan.

Waar ik me echter altijd weer over verbaas, is dat er vaak nieuwe initiatieven worden gekozen op basis van succes elders, zonder goed na te denken over wat dat initiatief elders zo succesvol maakte. Ik wil niet zeggen dat de Amsterdamse teams perfect zijn - zeker niet. Maar ik durf wel te beweren dat het niet genoeg is om een ander initiatief dezelfde naam te geven.

Is dat mierenneuken?
Ben ik nou zout op slakken aan het leggen? Ben ik een mierenneuker als ik hamer op wat in wetenschappelijke termen 'programma integriteit' heet? Ik ben bang van niet. Zoals op de Engelse wikipedia te lezen valt:

"Government likes to begin things — to declare grand new programs and causes. But good beginnings are not the measure of success. What matters in the end is completion. Performance. Results."

Dat is een waarheid als een koe. Je kan het ook in het Nederlands zeggen: "Bezint eer ge begint".

OM en politie willen geen cameratoezicht in Heerhugowaard

In Heerhugowaard is net een vernieuwd stadscentrum opgeleverd. De burgemeester wil daar camera's ophangen: ‘Ik wil cameratoezicht. Het is zo’n groot nieuw stadshart, je redt het niet met alleen een beveiliger en een agent extra’. Maar de politie en het OM doen daar niet aan mee. En zonder medewerking van het OM en de politie komen de camera’s er niet.

OM op zich niet tegen camera's
Het OM liet weten op zich niet tegen camera's te zijn. Maar voordat er steun wordt gegeven aan camera's, moet er een volledige veiligheidsanalyse worden uitgevoerd. De Gemeentewet schrijft namelijk voor dat cameratoezicht noodzakelijk moet zijn: ‘Het moet een uiterste middel zijn’, aldus het OM.

Daar heeft het OM volkomen gelijk in. Als er in een uitgaangsgebied alcohol wordt gedronken door jongeren wil dat niet meteen zeggen dat je er ook camera’s mag ophangen. Camera’s hang je alleen maar op als je een ernstig probleem hebt en er niet in slaagt dat probleem met minder ingrijpende middelen op te lossen.

Aantrekkelijk en gezellig
Volgens dit filmpje op de website van de gemeente is het nieuwe stadshart een aantrekkelijk en gezellig gebied met horeca en uitgaansgelegenheden. Het is eind 2009 opgeleverd. Hoe kan je in een maand tijd al zien dat er een groot probleem is dat door cameratoezicht wordt opgelost? Laat eerst maar eens zien wat de problemen precies zijn en probeer daar goeie oplossingen voor te bedenken. Als dat allemaal niet werkt, zou cameratoezicht alsnog kunnen worden ingevoerd.

Volgens de burgemeester zijn de problemen nu al groot genoeg: ‘De overlast is er: alcohol, jongeren’. Nou, camera’s dan maar, nietwaar? Maar waarom zouden camera’s iets doen tegen alcohol en jongeren? Hebben camera’s een preventief effect? Nee. Uit alle evaluaties blijkt keer op keer dat mensen zich nauwelijks iets aantrekken van camera’s en al helemaal niet als ze dronken zijn.

Preventief of repressief
Maar werkt het dan niet om achteraf mensen mee op te sporen en aan te houden? Soms. In bijna elk cameraproject dat ik heb mogen evalueren zie je dat het de politie en het OM veel tijd en moeite kost om de camera’s goed te laten werken. Soms zijn de beelden onbruikbaar door de slechte kwaliteit. Vooral in het donker is het nog altijd lastig om mensen herkenbaar in beeld te brengen. En dan nog: zelfs als er goeie beelden zijn van een incident, moeten er wel politiemensen zijn die die beelden op tijd bekijken (voordat ze automatisch worden gewist) en gebruiken. Dat blijkt ook erg moeilijk te zijn.

Kortom: cameratoezicht lijkt misschien wel een goeie manier om iets tegen overlast te doen, maar in de praktijk blijkt het veel meer haken en ogen te hebben dan mensen denken.

Verbazing is terecht
Toch is de verbazing van de burgemeester begrijpelijk. Waarom zouden er in Heerhugowaard geen camera’s mogen komen als de rest van Nederland het wel doet? De burgemeester moet echter niet verbaasd zijn over het feit dat het OM in Heerhugowaard zo streng is. Waar hij eigenlijk verbaasd over zou moeten zijn is het feit dat het OM in andere regio’s zo soepel is.

Ik hoop dat het OM in Heerhugowaard de collega’s in de rest van het land gaat uitleggen wat er in de Gemeentewet staat over camera’s. Dan staat de burgemeester van Heerhugowaard binnen de kortste keren niet meer alleen.