Innovatie gaat vooruit

Afgelopen week mocht ik twee workshops geven op het Innvotiecongres Veiligheid 2010 in het Spant in Bussum. Op dat congres komt het 'veiligheidsdomein' bijeen om te horen en te zien welke nieuwe technische snufjes er op de markt zijn. En om onderling bij te praten. Het was verrassend om te zien hoe de sfeer is veranderd vergeleken met een jaar geleden. Was het toen vooral een verzameling uitvindingen in de categorie 'het kan niet op', nu ging het vooral over slimmer samenwerken, efficienter met geld omgaan en ... het meest verrassende: privacy.

Leve de crisis
Elke crisis is een kans: het dwingt ons om goed na te denken over wat echt belangrijk is. In mijn workshops vroeg ik aan de deelnemers waar we over tien jaar willen staan. Wat kunnen we dan met beeldtechnologie? De antwoorden vielen globaal in twee groepen uiteen. De eerste groep wilde beelden vooral slimmer kunnen filteren. We verdrinken in de hoeveelheid beeldmateriaal en we moeten beter worden in het selecteren van relevante beelden.

De burger als baas
Maar er waren ook andere geluiden. Zo hoorde ik iemand voorstellen om alle burgers de baas te maken over hun eigen beeldmateriaal. Zij zijn gefilmd, dus zij moeten ook kunnen aangeven wat er met de beelden mag gebeuren. Praktisch erg moeilijk uitvoerbaar, maar een loffelijk streven. Dat trouwens ook nog eens klopt met de wettelijke vereisten in de Wet bescherming persoonsgegevens.

Wetten en regels
Er is daarnaast een grote behoefte aan duidelijkheid over alle wetten en regels die gelden voor cameratoezicht. Niet iedereen heeft de tijd (of de zin) om alle relevante wetsartikelen door te spitten. En zo vreemd is dat ook niet, want er zijn nogal wat wetten en regels van toepassing op cameratoezicht en camerabewaking. Ik schreef er al eerder over.

De uitdaging
De grote uitdaging voor de komende jaren is dus hoe we slim kunnen omgaan met alle beelden die worden gemaakt en hoe we dat doen binnen goed bruikbare wettelijke kaders. Aan het eind van het congres stond ik nog even te praten met een oudgediende van de politie. Hij was ervan overtuigd dat het privacydebat in Nederland zijn kookpunt nadert. 'Het duurt nog maar even voordat burgers massaal in opstand komen.' Toen ik vroeg waarom ze dat dan niet al doen, moest hij even glimlachen. 'Er zijn nog geen echt grote fouten mee gemaakt, maar naarmate we meer koppelingen gaan leggen tussen databases zal dat wel gebeuren. En dan ben je al het opgebouwde vertrouwen in een klap kwijt.' Laten we hopen dat het zo ver niet hoeft te komen.

Engeland gaat minder camera's ophangen

Het nieuwe kabinet in Engeland wil minder Big Brother en minder camera's. "The state will have far less control over you and you have more control over the state. (...) CCTV will be properly regulated." Nick Clegg, de voorman van de LibDems en inmiddels vice-premier in de regering met Cameron, kondigde dit aan in een van zijn eerste speeches. Het is echter geen radicaal einde aan het cameratijdperk, maar het begin van een nieuwe periode.

De hype-cycle

Elke technische innovatie gaat door de hype-cycle van Gartner. Die cyclus bestaat uit een aantal fasen. Eerst wordt de innovatie door iedereen omarmd. Dat is de periode van de overspannen verwachtingen. Dat hebben we met camera's in Engeland gezien: op elke straathoek en in elk gebouw hangen diverse camera's.

Dal van teleurstelling

Dan begint er iets te knagen: we vragen ons af of al die camera's wel de veiligheid opleveren die we wilden. Als camera's echt zo goed zouden werken, zou Londen nu de veiligste stad ter wereld moeten zijn. Dat is het niet. Elk jaar wordt per duizend camera's slechts een misdaad opgelost. De kosten-baten verhouding klopt dus niet. Meer camera's ophangen leidt niet tot meer veiligheid. Dit soort verhalen hoor je nu steeds vaker, deels doordat het echt waar is, maar ook door de crisis. Waarom nog zoveel geld uitgeven aan iets wat nauwelijks iets oplevert? We zitten diep in het dal van de teleurstelling. (Ik zeg 'we', maar ik bedoel Engeland. Want Nederland zit nog steeds in de stijgende lijn.)

 

Plateau van productiviteit

Het dal van de teleurstelling kenmerkt zich door negatieve berichten in de media over de innovatie. Iedereen valt over elkaar heen in negatieve verhalen. Nothing works. Maar dat is niet waar. Na de teleurstelling ontdekken we dat camera's misschien niet ieder probleem kunnen oplossen, maar wel een paar. Als je ze op de goeie plek ophangt voor het goeie probleem en je geeft de goeie reactie als er een incident gebeurt, kan het wel degelijk werken. Dan komen we langzaam op het plateau van productiviteit.

Nederland

Het is te hopen dat Nederland niet precies dezelfde cyclus hoeft te doorlopen als Engeland. Als we onze ogen openen voor wat er daar gebeurt, kunnen we de ontwikkelingen hopelijk een beetje bijsturen in de gewenste richting. Belgie heeft nog veel meer kansen om bij te sturen. Als ze het willen, kunnen ze profiteren van de wet van de remmende voorsprong. Niet iedereen hoeft dezelfde beginnersfouten te maken.

Partijstandpunten over cameratoezicht

Net als voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart, heb ik alle partijstandpunten over cameratoezicht op een rij gezet. Mensen die niet weten wat ze moeten kiezen, kunnen dan tenminste op dit punt een verstandige keuze maken.

CDA	"Onze veiligheid kan op verschillende manieren worden vergroot. Bijvoorbeeld door telecommunicatiegegevens te bewaren, door DNA-gegevens op te slaan in de landelijke DNA-databank, door de uitwisseling van passagiersgegevens, of door cameratoezicht in openbare ruimten en uitgaansgebieden. Het CDA accepteert dat de privacy daarbij wel eens in het geding kan komen. Wij vinden dat het belang van de samenleving -veiligheid- in dat geval boven het individuele belang gaat."
PvdA	"Voor gemeenten zijn er mede door de PvdA meer instrumenten gekomen ter bevordering van de veiligheid: van gebiedsverboden, bestuurlijke boetes, voetbalwet, cameratoezicht tot huisuitzettingen. (…) Criminaliteit op en rond het station moet worden voorkomen. Onder meer door uitbreiding van het cameratoezicht. (…) Er komt cameratoezicht op veemarkten om mishandeling van dieren te voorkomen."
SP	"Bij alle maatregelen en voorstellen om de samenleving veiliger te maken beoordelen we de effectiviteit. Cameratoezicht kan bijvoorbeeld in een aantal gevallen helpen, maar het is zeker niet de oplossing voor de problemen in de buurten. Aan schijnveiligheid hebben we niets."
VVD	"Voor de VVD is het onaanvaardbaar dat mensen zich onveilig voelen in hun huis of buurt, en machteloos moeten toezien hoe daders onbelemmerd hun gang kunnen gaan. De VVD kiest voor de kant van de slachtoffers. Wij willen daarom effectief cameratoezicht in probleemgebieden, gebiedsverboden, huisarresten met enkelbandjes, effectief snelrecht, verhaal van schadevergoedingen op ouders en toepassing van volwassenenstrafrecht bij ernstige geweldsdelicten."
PVV	(Het woord cameratoezicht staat niet in het verkiezingsprogramma. Het wordt wel genoemd in een speech van Geert Wilders in Almere vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van mei 2010: "(…) een hardere aanpak van crimineel tuig, van de veelal Marokkaanse en Antilliaanse straatterroristen; hardleerse overlastgevers verplicht huisvesten in containerwoningen aan de rand van de stad, buiten de woonwijken; meer cameratoezicht en meer blauw op straat."
GroenLinks	"GroenLinks vindt dat de politie veel meer dan nu zichtbaar aanwezig moet zijn op straat. Inmiddels hebben camera’s het toezicht op de openbare ruimte grotendeels overgenomen. Politieagenten brengen teveel tijd door achter hun bureau. Administratief werk kunnen zij beter uitbesteden aan andere, goedkopere medewerkers."
ChristenUnie	(Het woord cameratoezicht staat niet in het verkiezingsprogramma. Op de website staan wel een paar artikelen van lokale partijen over cameratoezicht.)
D66	"D66 geeft de voorkeur aan de aanpak van verloedering en onveilige plekken en de inzet van politiemensen en andere handhavers zoals stadswachten op straat, maar legt anderzijds geen taboe op de inzet van instrumenten zoals cameratoezicht. Dit kan soms nuttig zijn."
PvdD	(Het woord cameratoezicht komt niet voor in het verkiezingsprogramma. Wel wordt op de site gewezen op de motie van de PvdD ‘om een verplicht cameratoezicht op veemarkten in te stellen’.)
SGP	(Het woord cameratoezicht staat niet in het verkiezingsprogramma en niet op de website.)
Trots op NL	(Het woord cameratoezicht komt niet voor in het verkiezingsprogramma en staat niet op de site.)