De hypothese van een aantal jaren terug dat het veiligheidsgevoel met enige vertraging meer in overeenstemming zal komen met de feiten, blijkt onjuist. Mensen voelen zich nog net zo onveilig als voorheen en we zien geen verbetering - ook niet met een vertraging van een paar jaar. Kennelijk is het gevoel van onveiligheid dus niet één op één aan de feiten gekoppeld. Maar hoe zit dat precies?
Bruce Schneier – een veiligheidsgoeroe uit de Verenigde Staten – werpt licht op dit mysterie door goed te kijken naar de psychologie van de angst.
- Mensen overschatten kleine risico's en onderschatten grote risico's – terrorisme of neerstortende vliegtuigen zijn enger dan huiselijk geweld of autorijden;
- We vinden het onbekende enger dan het bekende – mensen zijn bang om door een vreemde te worden ontvoerd of vermoord, terwijl deze misdrijven vaak door een bekende van het slachtoffer worden gepleegd;
- Gepersonificeerde risico's zijn groter dan anonieme risico's – Bin Laden is eng omdat hij een naam heeft;
- We onderschatten risico's waar we controle over hebben (parachutespringen, roken) en we overschatten risico's waar we geen controle over hebben (vliegen, terroristische aanslagen).
De media
Het wordt nóg ingewikkelder door de rol van de media. Als je elke week op televisie ziet dat er mensen worden beroofd, zal dat wel een groot risico zijn. Als het over je eigen buurt gaat, kan je dat soort informatie nog relativeren. Hetzelfde maakte ik mee toen ik op vakantie was in een gebied waar op dat moment een bosbrand woedde: het thuisfront maakte zich grote zorgen en was blij toen ik even belde om te vertellen dat er niets aan de hand was. Ik zag om me heen dat de Griekse eilandbewoners gewoon doorgingen met autorijden, vissen, eten en drinken. Dat deed ik dus ook maar gewoon. Het bleek om een vrij kleine brand te gaan en eigenlijk was men wel blij dat het gebeurde. Dan zijn we er weer voor een paar jaar vanaf. Maar de mensen die in Nederland naar het journaal keken, kregen het idee dat het hele eiland in lichterlaaie stond en dat alle inwoners en toeristen als ratten in de val zaten. Als je het niet kan checken, neem je bij gebrek aan beter dus als vanzelf het verhaal van de media over.
Bruce Schneier grossiert in prachtige one-liners: "When it's in the news, don't worry about it." Nieuws gaat per definitie over dingen die bijna nooit gebeuren.
Wat te doen?
Als je wilt dat het veiligheidsgevoel meer in overeenstemming wordt gebracht met de feiten, kan je een aantal dingen doen:
- Kleine risico's moet je niet opblazen: wat bijna nooit gebeurt, hoef je niet veel aandacht te geven;
- Leg uit waarom je het onzin vindt om heel veel geld en tijd te stoppen in veiligheidsmaatregelen die een klein en onbelangrijk probleem moeten oplossen. We kunnen beter wat aan de grote problemen doen, want daar heeft iedereen wat aan;
- Probeer instrumenten te kiezen die zowel de feitelijke veiligheid verbeteren als het gevoel van veiligheid. En als de veiligheid verbetert, moet je dat ook vertellen: je hebt er weinig aan om gelijk te hebben (het is veilig) als je geen gelijk krijgt (het voelt nog steeds onveilig);
- Voordat je een maatregel neemt moet je nadenken over de beoordeling achteraf: wil je een feitelijke verbetering van de veiligheid of (ook) een groter veiligheidsgevoel? Ga bewust om met het verschil en deel je tijd en geld ook toe aan beide speelvelden.
Er is steun voor deze aanpak vanuit de wetenschap. Deze week bleek uit een promotieonderzoek van Monique Koemans dat bewoners van 'slechte wijken' helemaal niet vragen om harde repressieve maatregelen. Maar toch komen die maatregelen er omdat de media en de politici elkaar in een houdgreep hebben. Politici scoren met harde taal en de media scoren met overdrijving. Het beeld komt daardoor los te staan van de feiten.
Ook bleek uit het jaarlijkse overzicht van de sociale staat van Nederland van het SCP dat onveiligheidsgevoelens niet zozeer samenhangen met feitelijke risico's op criminaliteit, maar eerder met allerlei signalen uit de omgeving. Die signalen verdienen dus alle aandacht en daar heb je als gemeente ook een rol in te spelen. 'We moeten een marketingstrategie ontwikkelen', riep één van de aanwezigen uit en dat is een heel goed idee. Laat anderen niet bepalen waar jij het over moet hebben, maar zorg dat je de agenda zelf in de hand houdt voordat een probleem door anderen is geframed.
Gelukkig is er anderhalf jaar geleden een praktische gids voor gemeenten opgesteld door Marnix Eysink Smeets voor het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid: de Tafel van Twaalf. Daarin staan de volgende gouden tips:
Neem onveiligheid weg
- Pak – zichtbaar – de criminaliteit aan die ertoe doet (signaal-delicten);
- Verminder de invloed van 'onbekende' anderen;
- Ga verloedering tegen;
- Reageer alert op incidenten en bied nazorg.
Versterk veiligheid
- Zorg voor vertrouwenwekkend (menselijk) toezicht;
- Creëer een overzichtelijke, voorspelbare, beheersbare fysieke omgeving;
- Versterk het sociaal klimaat en de sociale controle;
- Geef mensen een gevoel van controle over hun eigen situatie.
Biedt steunend publiek leiderschap
- Wees transparant, maar niet opdringerig met informatie;
- Stimuleer een geoliede, incidentarme werking van het veiligheidssysteem;
- Straal aandacht, rust en leiderschap uit;
- Werk niet alleen aan wat u niet wilt zien, maar ook aan wat u wel wilt zien.
- Bruce Schneier over feiten en gevoelens (video)
- Tafel van Twaalf en een Communicatiestrategie
- Promotie Monique Koemans 'The war on antisocial behaviour'
- SCP - De sociale staat van Nederland 2011 Sociale veiligheid (vanaf pag. 259)
0 reacties:
Een reactie plaatsen